Peranan Industri Desa dalam Pembangunan Industri

Nota Dala bag i 1988 dan 1989 adalah anggaran. Angka dalam kurungan ialah kadar pertumbuhan lahunan. Peranan Indust,-; Desa 267 JADUAL 2. Malaysia...

0 downloads 53 Views 2MB Size
II/mal Ekallami Malaysia 21 & 22 (1990) 265 - 304

Peranan Industri Desa dalam Pembangunan Industri Chamhuri Siwar Ahmad Md. Zin Abdul Hamid Jaafar

PENGENALAN

Kertas ini cuba meninjau peranan industri desa dalam konteks negara menuju era perindustrian yang lebih pesal. Petunjuk·petunjuk ekonomi semakin menunjukkan sektor perindustrian sebagai "enjin" yang diperlukan untuk mengekalkan pertumbuhan yang berkekalan. Transformasi struktur yang berlaku semakin menunjukkan peningkatan sumbangan sektor industri daripada segi Keluaran Dalam Negara Kasar (KDNK) (ladual I) mengatasi sumbangan sektor pertanian yang dahulunya menjadi tunggak ekonomi negara. Daripada segi pertumbuhan, sektor perindustrian yang mengalami pertumbuhan antara 10% - 15% dalam tahun 1987-89 merupakan sektor yang mengalarni kadar pertumbuhan tahunan yang tertinggi. Daripada segi gunate naga (ladual 2) walaupun sektor pertanian masih mengekalkan bahagian yang terbe sar, tetapi

bahagiannya telah stabil dan kian menurun, manakala sumbangan sektor industri kian meningkat. Dalam pada itu sektor desa terus dilanda masalah berkait dengan kadar kemiskinan yang tinggi serta ketaksetaraan bandar-desa. Pada tahun 1987, kadar kemiskinan desa ialah 22.4% berbanding dengan 8.1 % di bandar. Terdapat kira-kira 403,200 isirumah miskin di desa, berbanding dengan 82,600 di bandar. Tambahan pula, terdapat kira· kira 215,000 isirumah yang tergolong ke dalam golongan termiskin yang sebahagian besarnya terdapat di kawasan-kawasan desa yang tersisih daripada arus pembangunan. Pendapatan purata bulanan sektor desa ialah $853 berbanding dengan $ 1467 di sektor bandar (Malaysia 1989). Walaupun ketaksetaraan pendapatan desa-bandar semakin kecil, pendapatan sektor desa pada tahun 1987 hanya merupakan 58.1 % daripada pendapatan sektor bandar. Data·data juga menunjukkan bahawa

JADUAL 1. Malaysia: Sahagian KDNK mengikut industri asal

( 1983 - 1989) 1983

1984

1985

1986

1987

1988

1989

Pertanian

21. 1 (-0.6)

20.1 (2.8)

20.8 (2.5)

2 1.4 (4.0)

21.9 (7.4)

21.1 (3.6)

20.7 (4.4)

Perlombongan dan kuari

10. 1 (15.7)

10.5 ( 13.7)

10.5 (-1.4)

11.1

(7.5)

10.6 (0.1)

10.6 (7.8)

10.4 (4.6)

Pembuatan

19.5 (7.9)

20.3 ( 12.3)

19.7 (-3.8)

20.9 (7.5)

22.5 (12.8)

24.2 ( 15.5)

25. 1 (10.5)

Pembinaan

5.4 (10.4)

5.2 (4.2)

4.8 4.1 3.4 (08.4) (-14.0) (-11.8)

3.2 (1.0)

3.1 (3.0)

Elektrik, gas dan ai r

1.5 (10.7)

1.5 ( 11.5)

1.6 (6.5)

1.8 (8 .3)

1.8 (8.0)

1.8 (8.5)

1.9 (7.5)

Pengangk utan. penyimpanan dan perhubungan

5.8 (5.2)

6.0 (10.4)

6.4 (4.8)

6.6 (6. 1)

6.7 (5.3)

6.6 (6.3)

6.5 (5.5)

Perniagaan bOTOOg dan runcit

12.3 (7.8)

12.3 (8.0)

12.1 10.6 (-2.8) (-1 1. 1)

10.6 (45)

10.6 (7.5)

10.7 (8.0)

K ewangan, ins uran

dan lain-lain

8.5 (8.0)

8.6 (7.0)

8.9 (4 .1 )

8.8 (-0.4)

8.8 (5.6)

8.7 (6.0)

8.8 (8.0)

Perkhidmatan kerajaan

11 .8 (5.0)

11.8 (7.7)

12.2 (2.1 )

12.5 (4.3)

12.4 (4.0)

12.0 (4.0)

11 .7 (4.0)

Lain-lain perkhidmatan

2.2 (4.6)

2.1 (4.7)

2.3 (4.1)

2.3 (4.0)

2.3 (3.0)

2.2 (3.5)

2. 1 (3.0)

Dikurang: Bayaran Khidrnat Bank Terimpute

2.6

2.8

3.2

3.3

3.6

3.9

4.0

Campur: DUli Import

3.9

4.4

3.9

3.0

2.7

2.8

2.9

KDNK pada pasaran

100

100

100

100

100

100

100

harga

Sumba: Malaysia Economic Reporr 1988189, Min istry of Finance Dala bag i 1988 dan 1989 adalah anggaran. Angka dalam kurungan ialah

Nota

kadar pertumbuhan lahunan.

Peranan Indust,-; Desa

267

JADUAL 2. Malaysia: Gunatenaga meng ikul sektor (1983 - 88) (%)

1983

1984

1985

1986

1987

1988

1989

31.5

31.0

31.3

31.7

31.9

31.2

30.8

M

~8

~8

M

M

M

M

Pembua'an

15 .5

158. 8

15.2

15.1

15.7

16.4

17.0

Pembinaan

8.2

7.9

7.6

6.7

6.0

5,9

5.8

Kewangan, insuran dan lain-lain

3.4

3.5

3.5

3.6

3.5

3.5

3.4

Pengangkulan, penyimpanan dan perhubungan

4.3

4.4

4.3

4.4

4.3

4.3

4.3

Perkhidma'an kerajaan

14.8

14.6

14.6

14.5

14.2

13.9

13.6

Lain~lain

21.4

22.0

22.6

23.5

23.8

24.2

24.5

100.0

100.0

100.0

100.0

100.0

100.0

100.0

Pertanian Perlombongan ~k_

perkhidmatan Jumlah

Sumber: Ma laysia Economic Report 1988189, Ministry of Finance.

pendapatan luar-tani semakin menjadi bahagian yang meningk.t dan besar daripada pendapatan isirumah desa.

Daripada segi gunaten.ga masalah gunatenaga tak penuh, dan pengangguran ,ak ketara pada umumnya adalah lebih serius di sek,or desa. Kadar pengangguran desa adalah lebih tinggi berbanding dengan sektor bandar. Migrasi desa bandar yang merupakan salah satu pola migrasi yang utama merupakan ,indakbalas penduduk desa untuk keluar daripada lingkaran kemiskinan dan gunatenaga tak penuh. Malahan tindakbalas ini dirangsang oleh dasar dan strategi kerajaan yang menggalak perpindahan ke pekerjaan dan sektor ya ng

furna! Ekoflomi Malaysia 21 & 22

268

mempunyai produktiviti serta menghasilkan pendapatan yang lebih tinggi. Sektor desa pada umumnya dilanda masalah (I) kemiskinan dan pendapatan yang rendah, (2) gunatenaga tak penuh, kadar pengangguran yang tinggi dan produktiviti buruh yang rendah, (3) ketaksetaraan desa bandar. Dalam senario itu isu yang menghadapi kita ialah bagaimana untuk menggerakkan semula dan mengekalkan pertumbuhan sektor desa/pertanian yang kita menurun (Chamhuri 1988). Berbagai dasar dan strategi pembangunan desa dalam konteks membasmi kemiskinan mempun yai kesan Htitisan ke bawah" yang terbatas, selain daripada keboc oran-kebocoran

yang

rn engurangkan

kesan

usaha-usaha

pembangunan desa (Chamhuri 1989). Dasar dan strategi berasaskan pemodenan dan pernbangunan pertanian sahaja, ke lihatan mempunyai kesan yang terbatas untuk mengatasi masalah-masalah sektar desa. Untuk mendapalkan hasil yang lebih berkesan strategi pembangunan desa perlu melewati batasan sektor pertanian. la perlu berbantuk multisektor, dengan menjalinkan rantaian yang erat antara sektor pertanian - industri dan ban dar - desa. Pada Nmasa negara sedang ,.tnenuju era perindustrian yang lebih pesat, kita tidak boleh mengabaikan sektor desa yang menampung lainlain 70% daripada jumlah penduduk. Dalam konteks ini , ind ustrialisasi desa penting sebagai strategi untuk: I. menambah pendapatan dan mengurangkan kemi skinan desa

2. menambah peluang-peluang gu natenaga dan meningkatkan produktiviti buruh wilayah. 3. mengurangkan ketaksetaraan desa bandar dan antara STRATEGI PEMBANGUNAN INDUSTR1: SATU PENILAIAN RENGKAS Pembangunan industri di Malaysia dapat di kategorikan kepada 2 fasa penting. Fasa pe nggantian import 1957-68 yang bertujuan untuk memperluaskan asas industri , mempelbagaikan ekonomi, mengurangkan pergantungan kepada barangan import, memajukan industri berasaskan sumberasli tempatan dan mewujudkan gunatenaga. Melalui Akta Galakan Pelaburan 1968 berbagai galakan dan kemudahan diberikan seperti pengecualian cukai, perlindungan tarif, pen yed iaan kemudahan asas dan tapak industri untuk menarik pelaburan swasta tempatan dan luar negeri. Bagaimanapun, oleh kerana sebahagian industri penggantian

Peranan Industri Desa

269

import bergantung kepada bahan mentah dan input pertengahan yang diimport, kesannya ialah nisbah nilai ditambah yang rendah dan kesan rantaian yang lemah dengan keseluruhan ekonomi. Selain daripada itu ,

galakan fiskal cenderung untuk memihak kepada industri besar yang bersifat intensif-modal yang menyebabkan berkurangnya penyerapan buruh, menyebabkan pertumbuhan gunatenaga terbelakang daripada pertumbuhan output. Strategi ini juga memberi perlindungan kepada industri-industri yang tidak efisien melalui perlindungan tarif yang

tinggi. Selain daripada itu tujuan untuk mengurangkan pergantungan import tidak tercapai dengan semakin meningkatkannya import barang

pelaburan dan barang pertengahan (Anuwar 1988). Fasa kedua memperlihatkan perindustrian berorientasikan eksport.

Fasa ini yang berm ula sejak awal 1970-an menekankan pentingnya pelaburan asing lang sung dan

syarikat multi-nasional untuk

membekalkan modal, pengurusan teknologi dan juga akses kepada pasaran luar negeri. Pertumbuhan industri berorientasikan eksport terutamanya diisi oleh syarikat-syarikat multi-nasional yang cuba menempatkan semula industn mereka di kawasan-kawasan yang menawarkan galakan, kemudahan dan sumber-sumber yang murah. Pusingan kedua daripada fasa perindustrian berorientasikan eksport

melibatkan peralihan daripada industri intensif buruh kepada yang lebih berintensifkan modal dan teknologi. Tren pada tahun 1990-an semakin mengarah kepada "industrial deepening" terutama dalarn bidang industri berat dan asas-sumber dan tenaga yang memerlukan tingkat pelaburan

dan teknologi (Anuwar \988). Sektor perindustrian juga merupakan sektor strategik untuk memenuhi matlamat Dasar Ekonomj Baru (DEB) untuk membasmi kemiskinan dan menyusun semula masyarakat. Sektor ini diperlukan untuk mengurangkan masalah pengangguran bandar, menyerap migran dan desa yang mencari pekerjaan di sektor yang mempunyai

produktiviti yang lebih tinggi dan yang lebih penting sektor ini merupakan alat utama untuk penyusunan semula pekerjaan dan pemilikan aset di sam ping membasmi kemi skinan. Pembangunan perindustrian dilaksanakan melalui strategi-strategi

berikut: I. promosi penggalakkan pelaburan termasuk pelaburan asing melalui berbagai galakan, 2. menggalakkan perindustrian berasaskan eksport dengan memberi penekanan kepada gunatenaga, barangan yang mempunyai nilai ditambah yang tinggi , dan penjimatan tukaran asing,

270

JI/rnal £konomi Malaysia 21 & 22

3. 4. 5. 6. 7.

memajukan industri asas sumber, menyediakan kawa lan perdagangan bebas dan eSlel industri , menggalakkan industri kecil dan sederhana, penyebaran industri ke kawasan-kawasan kurang maju. menggalakkan penyert ••n Bumiputera.

UNIDO (1985) mengenalpasti beberapa masalah dari pemb.ngunan sektar perindustrian. Antara isu dan masalah yang timbul berkaitan dengan perbincangan kenas ini ialah: 1. Rantaian antara industri yang lemah, disebabkan oleh industri pembekalan input dan barang modal masih pada peringkat awal pembangunan. luga terdapat bias yang sempit kepada beberapa induslri intensif buruh dan asas sumber, serta bias kepada beberapa syarikat besar yang membangunkan industri berintensifkan modal. 2. Kadar penyerapan buruh yang rendah akibat intensiti model yang tinggi. Satu kajian terhadap industri asas-Iani (Marison 1989) menyimpulkan bahawa kemungkinan penggantian buruh dan modal adalah terhad. Penemuan ini bermakna bahawa kemajuan teknoiogi mengurangkan intensiti buruh dan pennintaan untuk buruh. Projek bagi meningkatkan gunatenaga dengan lebih berkesan dalam sektor industri adalah tidak begitu cerah . 3. lndustri kecil dan sederhana kurang mendapal faedah daripada galakan taraf perintis. 4. Kepelbagaian matlamal pembangunan peri ndustrian, misalnya yang berkait dengan DEB, pembangunan wilayah, pel1umbuhan ekonomi, gunatenaga dan sebagainya yang kadang-kadang mendalangkan konflik daripada segi perlaksanaan. 5. Penempatan industri yang masih terbatas kepada "serambi Barat". Kajian Separuh Penggal Rancangan Malaysia Kelima (Malaysia 1989) melapurkan bahawa sepanjang 1986-1988 kira-kira 88.2% daripada pelaburan seklor pembuatan lelah ditempatkan di sepanjang serambi utama, iaitu negeri-negeri Pantai Barat Semenanjung Malaysia. Negeri-negeri yang [erus mempunyai daya tarikan yang tinggi ialah Selangor, lahar dan Pulau Pi nang yang mengaut kira-kira 55.6% daripada jumlah modal pelaburan (Jadual 3). Penempatan industri ke kawasan -kawasan yang kurang maju nampaknya kurang berjaya. Negeri-nege ri maju di Pantai Barat terus menguasai sebahagian besar daripada nilai ditambah, gunatenaga dan modal pelaburan industri. Negeri-negeri yang kurang maju sepeni Perlis, Kedah, Kelantan dan Terengganu masing-masing menguasai 0.2%,

JADUAL 3. Malaysia: Kelulusan yang diberi unluk penubuhan projek-projek pcmbuatan mengikut lokasi, 1986 - 88 Bilangan Diluluskan 1986

Jumlah Modal Pelaburan Yang Dicadangkan ($ Juta)

Potensi Gunatenaga 1988

1986·88 80(0.03)

3.6

4.4

2.238

4.329

7,590(3.2)

32.8

4.10 1 16,662

5.758

26,521(11.2) 7.1 58(3.0)

1987

1988

1986·88

1986

3(0.2)

80 1,023

1987

1988

1986·88

90. 1

269.5

392.4(2.2)

175.8

635.7

729.6

1,541. 1(8.5)

156.5

33.5

2 15.2

405 .2(2.2)

24.819( 10.5) 1.265. 1

1.706.5

2,245.3

5,2 16.9(28.7)

65 .8

379.2(2.1 )

1986

1987

8.0(0.04)

Perlis

2

Kedah

12

10

45

67(4.4)

Pulau Pinang

53

59

74

185(12.2)

Perak

32

12

43

87(5.8)

3.635

1.424

155

105

238

498(32.9)

11,8 13

2,880

2.099 10, 126

15

15

26

56(3.7)

1,049

2,789

1,515

5,353(2.3)

43.9

269.5

Negeri SembiIan

23

9

16

48(3.2)

1,605

72 1

735

3,061(1.3)

208.2

135.4

63 .3

406.9(2.2)

Melaka

II

9

25

45(3.0)

894

3,300

673

4,867(2. 1)

36.5

117.9

1,252.7

1,407 . 1(7.7)

Johor

80

82

183

345(22.8)

8,9 10

12,829

12,349

34,088( 14.4)

439.9

703 .0

1,829.5

2,972.4( 16.3)

Pahang

10

7

21

38(2.5)

1,434

3,458

1,022

5,914(2.5)

110.3

6.2

158.9

2 15.3( 1.2)

Tercngganu

II

2

10

23(1.5)

853

124

1,826

2,803( 1.2)

50.2

6.2

158.9

21 5.3( 1.2)

Kelantan

3

7

16( 1.1 )

347

675

862

1,884(0.8)

10.4

2.8

44 .0

57.2(0.3)

Sarawak

6 18

5

14

37(2.4)

1,786

904

3,800

6.490(2.7) 2,509.7

45.6

1,353.5

3,458.8(1 9.0)

Sabah

19

12

28

59(3.9)

2,700

1,395

1,568

5,663(2.4)

58.3

177.8

806,4(4 .4)

3

2

5(0.3)

380

12.3

12. 1

24.4(0. 1)

333

732

1,5 12( 100)

40,230

Selangor Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur

Wilayah Pcrsckutuan Labuan Jumlah

447

380(0.2) 59,779

Sumber: MI DA dalam KSPRM L ( 1989). NOla

570.3

. Angka-angka dalam kurungan ialah peratus daripada jumlah.

136,647

236,656( 100) 5, 163.2

3,933.9 9,9093.9

18, 19 1.07( 100)

JUnlal Ekonomi Malaysia 21 & 22

272

4.4%, 1.1 % dan 1.5% daripada bilangan industri pembuatan yang dilulu skan pada 1986-1988. Daripada segi gunatenaga negeri-negeri ini masing-masing menguasai 0.03%, 3.2%, 0.8% dan 1.2%. Peratus penguasaan modal keempat-empat negeri yang kurang maju ini tidak me lebihi 3.74% daripada keseluruhan modal sebanyak $ 18, 191 juta yang dilaburkan dalam jangkamasa 1986-88. Apakah implikasi tren dan pembangunan perindllstrian ke atas

industrialisasi desa? Beberapa implikasi dapat difikirkan di sini. Semakin kurang maju (semakin besar sektor desa ses uatu negeri )

semakin rendah paras pembangunan industri. Masalah ini akan berpanjangan terutama dengan penyesuaian semula strategi penempatan industri sepe rli yang dicadangkan oleh Pelan Induk Perinduslrian (PIP). Penyesuaian semula ini menekankan kepada, Sistem ga\akan dijangka akan disesuaikan semula untuk mcmupuk kecekapan dan daya bersaing yang lebih linggi supaya sumber-sumber dapat diagihkan secara optimum untuk meningkatkan pertumbuhan sekler ini ke {ahap maksimum (Malaysia 1986: 400).

Berhubung dengan penyebaran industri PIP menyarankan supaya

industri-industri ditempatkan di; Pusat-pusat pertumbuhan yang sedia ada yang menikm at i faedah daripada pemu satan kegiatan ekonomi supaya infrastruktur. sistem perhubungan, perkhidmatan sokongan dan tenaga buruh mahir yang sedia ada dapat digunakan dengan sepenuhnya (Ma laysia 1986: 403). Penempatan industri .. akan ditentukan oleh kehendak pasaran syarikatsyarikat pembuatan. Indu stri berasaskan eksport akan diga lakkan untuk ditempatkan dal am kawasan yang menikrnati faedah daripada kegiatan-kegiatan ekonomi manakala industri yang senang bertukar tempat dan yang mengel uarkan barang untuk pasaran temparan akan digalak untuk ditempatkan di bandarbandar kecil (Malaysia 1986: 403).

Penyesuaian semula ini berrnakna bahawa pembangunan industri akan terus berkembang di sepanjang serambi utarna. Negeri -negeri yang mundur yang mempunyai seklor desa yang besar akan tertinggal

daripada segi pembangunan industri. Dengan penyesuaian semula ini. industri-industri asas sumber pun tidak semestin ya didirikan berhampiran dengan sumber ianya terdapat. lndustrialisasi desa akan hanya terbatas kepada pembangunan industri kampun g dan industri-

industri pemprosesan yang kecil untuk memenuhi pasaran tempatan. Dalam keadaan ini , bagaimanakah industri desa dapal dibangllnkan

Peranan Indust,.i Desa

273

dan dipertingkatkan lagi. Ini penting untuk mendapatkan pertumbuhan seimbang an tara sektor bandar - desa dan juga antara wilayah. Kalau tidak pembangunan perindustrian akan mewujudkan pertumbuhan yang tidak seimbang dengan sektor desa terus ketinggalan dan mendapat faedah sarnpingan sahaja daripada era perindustrian. KEDUDUKAN lNDUSTRl DES A Peranan industri desa dalarn kanteks pembangunan perindustrian negara adalah agak kabur. PIP tiada menggari skan satu dasar dan strategi yang khusus mengenai industrialisasi desa. Visi perindustrian bagi Malaysia seperti yang digariskan oleh PIP ialah industrialisasi berorientasi keLuar yang berasaskan pembangunan secara intensif industri asas - sumber untuk ekspart, mempelbagaikan dan meningkatkan industri bukan asas sumber untuk ekspart dan juga pembangunan beberapa industri berat terpilih untuk menyakang industri ekspart. "Rural industries and rural industrializatian tend to exite little attentian" (Zainal Aznan 1989). Terdapat kecenderungan untuk menyamakan industri desa dengan industri keeil. Persamaan ini betul bagi industri keeil yang bertempat di desa, tetapi tren menunjukkan bahawa sebahagian besar industri kecil bertempat di bandar atau pinggir-pinggir bandar. Hal ini berlaku disebabkan aleh penguasaan etnik Cina yang rannai berpusat di bandar dan pinggir-pinggir bandar. Terdapat juga keeenderungan untuk menyamakan industri desa dengan industri asas - sumber. Persamaan ini juga tidak tepat kerana penempatan industri menunjukkan bahawa industri-indu stri asas - sumber juga sebahagian besamya bertumpu di serambi Barat dan bukan di kawasan di mana sumber itu berasal. Rancangan-rancangan Pembangunan Lima Tahun sering menyamakan industri desa dengan industri karnpung yang tradisianal sifatnya. KEKABURAN DAN KONSEP Istilah industri desa sering dicampuradukkan dengan industri kecil dan industri asas - sumber. Industri kecil sering dimengertikan sebagai industri desa, manakala industri asas sumber yang sebahagian besannya terdiri daripada sumber-sumber pertanian juga disamaertikan dengan industri desa aleh kerana keeenderungan untuk menyamakan sektar pertanian dengan sektar desa. Pada hakikatnya ketiga-tiga istilah tersebut berbeza, walaupun persamaan boleh berlaku bagi kes-kes di mana

274

Jurna/ Ekonomi Malaysia 21 & 22

industri kecil dan industri asas sumber yang bertempat di desa. Industri kecil ditakrifkan sebagai industri yang menggunakan modal kurang dari $250,000 atau menggunakan pekerja kurang dari 50 orang. Industri ini boleh bertempat di bandar atau di desa. Industri keeil yang bertempat di desa bolehlah di samakan dengan industri desa, terutama bagi industri kecil yang berasaskan bahan-bahan semula jadi tempatan. Dalam pada itu terdapaL industri keeil yang bertempat di ban dar yang berorientasikan perusahaan pembuatan, perkilangan , besi keluli pembaikan motor dan sebagainya. Peeahan keeil dari industri kecil ialah "industri terlalu keeil" (tiny scale industries) yang rn ernpunyai pekerja 4 orang atau kurang, yang lazim nya terdiri daripada anggota keluarga. Industri desa dapat ditakrifkan sebagai perusahaan-perusahaan yang bertempat di desa, diusahakan oleh masyarakat desa bagi rnenghasilkan barang-barang tradisional atau moden yang mudah. Industri ini mungkin diusahakan secara individu, berkumpulan melalui koperasi atau syarikat perkilangan (KPNLB 1986). Lazimnya ia berskala kecil , menggunakan bahan-bahan semulajadi tempatan, paras teknologi dan kernahiran yang tradisional serta rnemerlukan pelaburan yang rendah tetapi menghasiikan pulangan yang cepat. Industri -industri ini seperti kraftangan, anyaman, ukiran, sulaman , perusahaan memproses atau membuat makanan berskala keeil seperli membuat keropok, kieap dan sebagainya. Dalam hal ini industri desa adalah sama dengan industri keci!. TeLapi industri desa boleh juga berskala besar dari segi modal dan tenaga kerja dan dengan itu terkeluar dari takrifan industri keci!. Industri asas sumber merupakan industri-industri yang berasaskan sumber-s umber seperti getah, kelapa saw it, kayu, bahan gal ian dan sebagainya. Lazimnya industri-industri ini berskala besar, menggunakan teknologi tinggi. Seringkali penempatannya bukan di desa dan dengan itu terkeluar daripada takrif industri desa. Terdapat juga industri-industri asas sumber yang berskala keeil , dan dengan itu tergolong ke dalam industri keci!. STRATEGJ INDUSTRI DESA Strategi industrialisasi desa telah lama diperkenalkan sebagai satu strategi dalam pendekatan pembangunan desa yang dipersatukan. Secara umum strategi ini bertujuan untuk: I. Mengubah masyarakat desa daripada masyarakat tani kepada masyarakat perindustrian.

PeraJlaJl /ndusrri Desa

275

2. Mewujudkan altematif bagi sumber pendapatan dan gunatenaga. terutama dalam keadaan sektor desa mengalami keadaan

pengangguran tak ketara serta mengalami daya pengeluaran yang rendah. 3. Untuk rneningkatkan pendapatan dan mernbantu mengurangkan kadar kemiskinan desa.

4. Dalarn konteks yang lebih luas, industrialisasi desa bertujuan untuk membawa industri-industri kecil dan besar ke desa, terutama yang berpotensi untuk menggunakan sumber-sumber

·tempatan serta berintensif buruh untuk rnewujudkan peluangpeluang pekerjaan kepada penduduk desa. 5. Dalarn konteks DEB, industri desa bertujuan untuk rneningkatkan penyertaan Bumiputera dalam perindustrian dan perdagangan. Kegiatan industri desa telah lama bertapak secara kecil-kecilan di

desa dalam bentuk perusahaan kraftangan, logam, ternbikar, anyaman dan sebagainya. Percubaan untuk memajukan indu stri desa secara

tersusun bennula dalam tahun 1950-an dengan tertubuhnya Lembaga Kernajuan Perusahaan Luar Bandar (RIDA) pada tahun 1951 yang berfungsi untuk memajukan kedudukan sosioekonomi masyarakat desa yang di an tara kegiatannya memajukan industri kedl yang berasaskan

bahan-bah an tampatan. Walaupun dalam skop yang kecil,

RIDA

berperanan untuk memajukan industri desa melalui penerangan dan pembesaran program industri desa, memberi galakan dan usahasama menerusi perkhidmatan nasihat , pemasaran dan kredit.

Pembangunan industri desa oleh RIDA menjadi asas kepada penyertaan Burniputera dalarn bidang pemiagaan dan perumahan. Skop RlDA yang terhad telah diperluas dengan penubuhan MARA pada tahun 1966, yang selain daripada meneruskan program pernbangunan industri desa jua menekankan program-program latihan dan pengusahawanan

bagi rnenyediakan penyertaan Burniputera dalam bidang perdagangan dan perindustrian. Peranan ini diperluas terutama dalam rangka DEB untuk menyusun semula masyarakat untuk meningkatkan penyertaan Burniputera daripada segi gunatenaga dan penguasaan sektor industri,

pernbandaran dan perdagangan. Selain daripada Maljis Arnanah Rakyat

(MARA)

terdapat beberapa

agensi lain yang tuml membangunkan industri desa. Perbadanan Kernajuan Kraftangan Malaysia (PKKM) ditubuhkan untuk mernajukan

pusat-pusat kernajuan perusahaan kraftangan, misalnya rnelalui program latihan pengeluaran dan pernasaran. Pinjaman kewangan selain daripada diperolehi dari MARA juga disediakan oleh Bank Pembangunan

276

Jurnal Ekonomi Malaysia 2 J & 22

Malaysia. KEMAS juga terlibat dalam usaha memajukan industri desa terutama dalam pengeluaran kraftangan dan perusahaan keci!. Agensiagensi atau syarikat seperti Batik Malaysia, Syarikat Pembangunan dan Pemasaran Industri Kampung, Syarikat Pemasaran Karyaneka dan PKKM sendiri bergiat dalam usaha-usaha memasarkan hasil-hasil industri desa. Sejak 1982 Bahagian Tndustri Kampung ( BIK) ditubuhkan di Kementerian Pembangunan Negara dan Luar Bandar (KPNLB) sebagai usaha yang lebih serius untuk mempergiatkan dan memperkemaskan program-program industri kecil di kawasan desa. Dalam konteks yang lebih luas program industri desa terangkum ke dalam pendekatan "pembandaran luar bandar" yang bertujuan untuk mempercepatkan pembangunan desa antaranya dengan menggalakkan industri kecil yang berasaskan kepada bahan-bahan mentah dan keluaran tempatan yang sedia ada. Secara amnya, program industri desa seperti yang majukan oleh beberapa agensi bertujuan untuk: I. Meninggikan pendapatan dan taraf hidup dan seterusnya membasmi kemiskinan d, kalangan penduduk desa. 2. Meninggikan produktiviti dari hasil kerja tangan yang boleh mendapat pasaran, memaju dan mengekalkan minat penduduk desa di dalam aktiviti berdikari dengan mengembeling tenaga serta menggunakan sumber-sumber yang sedia ada secara maksimum. 3. Mewujudkan pengusaha-pengusaha di desa dalam aktiviti ekonomi dan perusahaan yang berpotensi. 4. Menggalakkan penduduk des a menggunakan masa untuk menjalankan usaha-usaha yang menguntungkan untuk menambah pendapatan. 5. Untuk membekalkan barang-barang yang bermutu dengan harga yang berpatutan kepada pengguna, pelancung dan sebagainya. Secara khusus, penubuhan industri kampung di bawah (1986) ialah untuk:

KPNLB

I. Meningkatkan pendapatan masyarakat kampung melalui penggunaan masa lapang untuk kerja-kerja yang produktif. 2. Meningkatkan kefahaman masyarakat kampung mengenai pemiagaan dan mambantu mereka mengambil peluang-peluang yang timbul daripada aktivit-aktiviti perniagaan.

Peranan Industri Desa

277

3. Meningkatkan lagi kesedaran masyarakat kampung terhadap

peranan dan nilai wang. 4. Mengurangkan penghijrahan ke bandar yang menyebabkan kekurangan tenaga kerja di sawah-ladang. S. Membuka dan mewujudkan peluang pekerjaan di kampungkampung. 6. Meningkatkan daya pengeitiaran dan kemahiran, dan 7. Mengekal dan meningkatkan warisan Seri Budaya. Strategi dan program industri desa perlu mengambilkira sumber dan bahan-bahan yang sedia ada, kemahiran yang sedia ada, kemahiran dan penglibatan penduduk desa, pelaburan yang sederhana dan jangkamasa gestation yang pendek dan pengeluaran yang mempunyai peluang pasaran. Program pembangunan industri des. termasuk projek perintis industri katnpung , projek printis industri tunjang. projek bantuan, galakkan pemasaran, dan latihan kemahiran. Satu bancian industri desa oleh PKKM pada tahun 1984 mendapati terdapat 4300 orang pengusaha industri desa berdaftar yang sebahagian

besarnya mengusahakan anyaman pandan atau mengkuang dan perusahaan dari buluh. Yang lain-lain menjalankan perusahaan kayu JADUAL 4. Malay sia: Jenis-jenis perusahaan dan bilangan pengusaha industri kampung. 1984 Jenis Perusahaan Anyaman Pandan/Mengkuang Buluh Kayu Kraf Tembikar Tenunan Wau Rotan Perak Batik Tf!mbaga Tanduk Tukang Keris Kulit Siput Membuat Bakul Sumber: PKKM , Kuala Lumpur.

Bilangan

1,793 1,038 374 255 138 101 147

40 55 41

26 38 18 44

278

JUrl/al Ekonomi Malaysia 21 & 22

kraf, tembikar, te nunan keris, kulit siput dan membuat bakul (Jadual 4). Ini tidak termasuk bilangan pengusaha dan perusahaan yang tidak didaftarkan secara formal. Penempatan jenis-jen is industri desa banyak dipengaruhi oleh ciriciri budaya masyarakat setempat, bahan-bahan mentah tempatan serta kemah iran tradi sional · yang sed ia ada. Perbezaan-perbezaan ini menentukan jenis industri desa yang diusahakan di kawasan atau negeri tertentu. Berdasarkan perbezaan-perbezaan ini wujud mi saln ya pemusatan perusahaan batik dan perak di Kota Baharu, anyaman, batik, tembaga dan tenunan di Kuala Terengganu, kayu kraf di Temerluh, bllluh dan rotan di Kuala Pilah, tembikar di Kuala Kangsar dana tand uk di Alar Setar. Namun demikian terdapat j uga perusahaan-perusa haan an yaman, batik, perak, temb ikar dan tembaga di kawasan-kawasan lain terUlan,. di Kelantan, Terangganll, Perak, Pahang, Kedah, Selangor, Johor, Negeri Sembi Ian dan Melaka. Untuk mendapatk an impak yang lebih daripada projek-projek pembangunan desa pada tahun 1984 diperkenalkan " Halacara Baru" pembangunan desa yang menekankan strategi pembandaran desa untuk mempertingkat kedudukan infrastruktur sosioekonom i bertuj uan untuk meningkatkan produktiviti dan pendapatan petani-petani dan buruh desa. Pendekatan ini yang berasas kan penyusunan sem ul a kampung-kampung tradisi juga bertujuan untuk mewujudkan suasana bandar dan keperluan industri. Pendekatan ini menekankan:

I. Pembangunan industri desa, perniagaan-pemiagaan kecil dan kegiatan-kegiatan ekonomi bukan pertanian. 2. Pembangunan sektor pertanian yang lebih komersial dengan menyatukan bidang-bidang tanah yang kecil , khususnya melalui ladang kelompok. 3. Pe ny us unan se mula kamp un g-kampung trad isi untuk mewujudkan pusat-pusat pertumbuhan baru (Malaysia 1984). Pendekatan ini dilaksanakan di beberapa tempat. Tetapi pengalarnan beberapa percubaan ini tidak begitu menunjukkan kejayaan. Sektor desa pada sebahagian besamya masih tidak berubah. Temyata, untuk membangunkan sektor desa perlu pendekatan multi-sektor, terutamanya sektor pertanian dan industri di samping meningkatkan kualiti dan kuantiti kemudahan asas dan infrastruktur. Visi bagi strategi pembangunan desa sehingga taMn 2000 seperti yang digambarkan oleh KP NLB (Shams uddi n 1989) menekankan pem-

PeralU!1I Industri Desa

279

bangunan desa yang seiring dengan pembangunan industri. Seklor desa digambarkan terdiri daripada sektor penanian yang terdiri daripada eSlelestet berkelompok dan juga kebun-kebun kecil secara individu dan subsektor industri yang terdiri daripada industri pemprosesan hasil pertanian, di antara tiga industri rengan dan industri kampung berhampiran dengan satu kawasan petempatan. Pendekatan ini menekankan: I. Pembangunan infraslruktur meliputi jalan raya, perhubungan, bekalan air dan letrik yang mencukupi yang berupaya untuk

menerima industri-industri dan juga menarik industri-industri ke desa yang gagal ditarik oleh galakan-galakan penyebaran industri . Untuk ini jalinan jalan raya, dan pengangkutan serta bekalan tenaga perlu ditingkalkan. 2. Pembangunan industri asas-sumber tani dan pemprosesan bahan mentah berhampiran dengan tempat asal sumber, iaitu di desa. Industri-industri seperti pengilangan beras, kelapa sawit, pemprosesan getah dan juga pemprosesan bahan petroleum dan aktiviti-aktiviti hiliran dan pemprosesan bah an buangan dapat ditempatkan di desa. 3. Pembangunan bengkel-bengkel desa bagi membekalkan perkhidmatan kepada industri-industri bukan asas sumber. Kampung-kampung berhampiran dengan industri-industri tersebut boleh memberikan perkhidmatan lersebut dengan kos yang lebih rendah. Strategi ini memerlukan beberapa pra-syarat. Pertama, pembangunan sumber tenaga manusia melibatkan perbaikan kualiti hidup, pendidikan, latihan, kemahiran dan perubahan sikap penduduk desa untuk dapat bertindakbalas dan mengambil peluang terhadap pilihan baru yang diwujudkan. Perubahan posilif kepada ni lai-nilai komersial dan keusahawanan adalah ciri penting dalam pembangunan sumber manusia ini. Kedua, pembangunan fisikal termasuk perancangan pembangunan desa jangka panjang yang tersus un , meningkatkan kemudahan infrastruktur, permodenan pertanian dan industriaLisasi desa. Industrialisasi desa perlll menjadi komponen penting strategi pembangunan desa akan datang. Komponen strategi ini meliputi industri pemprosesan pertanian dan industri-industri hiliran di pusat-pusat desa. Industri-industri pemprosesan pertanian terdiri daripada industri-industri kecil dan sederhana yang mengkhusus dalam pemprosesan keluaran

280

Jurnal Ekollomi Malaysia 21 & 22

penanian dan desa. Industri-industri perkhidmatan untuk desa boleh dikembangkan pada fasa berikutnya. Agensi-agensi pembangunan desa seperti Lembaga Kemajuan Tanah Perseketuan (FELDA) dan Penubuhan Peladang Kawasan (PPK) diharapkan dapat meneraju proses industrialisasi desa ini, sebagai lanjnran daripada proses pennodenan penanian. Pekebun-pekebun kecil yang berdaya maju dan inovatif perlu mendapat galakan dan insentif sewajamya. Kesediaan modal adalah kritikal pada peningkatan awal. Fasa kedua melibatkan industri hiliran dan perkhidmatan des a me!ibatkan subkontrak, pusat-pusat pemungutan , pemasaran dan

pengagihan bagi keluaran industri desa, tennasuk juga perkhidmatan peiancongan ke kawasan-kawasan desa tertentu yang mempunyai daya

tarik pelancongan. Kerja-kerja subkontrak boleh dijalankan di desa bagi industri-industri kraf. jahitan, kerjatangan dan sebagainya. Fasa berikutnya melibatkan pembandaran penempatan-penempatan desa melibatkan meningkatkan perkhidmatan. kemudahan dan infrastruktlJT . asas benujuan untuk meningkatkan kualiti hidup desa. KAJIAN KES INDUSTRI DES A Untuk mengkaji secara lebih terperinci lagi tentang pembangunan dan masalah yang dihadapi oleh industri desa, maka satu kaji kes telah dijalankan. Kajian ini meliputi 472 orang pengusaha yang tertumpu di pusat kegiatan industri desa di Semenanjung Malaysia. lndustri desa yang dikaji tennasuk perusahaan makanan (160), kayu (99), kraftangan (86), tekstil (43), anyaman (42), batu (15), loagam (15) dan kulit (12). KAEDAH PERSAMPELAN

Di peringkat awa l pemilihan responden dilakukan berdasarkan kepada senaraj nama-nama pengusaha yang dikeillarkan oleh BIK. Oleh kerana tidak semua pengusaha mendaftarkan perusahaan mereka dengan BIK, maka jumJah sebenar industri desa tidak diketahui dengan tepat. Berasaskan kepada senarai nama dari BIK dan kedudukan industri desa yang berselerak, persampesalan adalah berasaskan penumpuan kepad. k.w.s.n yang menj.di pus.t industri des. sepeni berikut.

Peranan indusrri Desa

281

I. Kelantan - di jajahan Kota Bahru, Pasir Mas, Tumpat, Baehok dan Pasir PUlih. 2. Terengganu - di kawasan Jel1eh, Kuala Besut dan Kuala Terengganu. 3. Perl is - Kaki Bukit, Jalan Sultan, dan Kuala Kangsar. 4. Kedah - Pulau Langkawi, Sanglang, Anak Bukit, dan Alor Star. 5. Pulau Pi nang - Kampung Pertama, Kebun Sireh dan Kepala Balas. 6. Perak - Lenggong, Kuala Kangsar, Sayong dan Kaki Bukit. 7. Pahang - di daerah pesisiran pantai. 8. Negeri Sembilan - Jelebu dan Kuala Pilah. 9. Selangor - daerah Hulu Lang.t, Kuala Langat dan Kelang 10. Johor - daerah Batu Pahal dan Muar. 11. Melaka - daerah kota Melaka, Batu Berendam, Jasin dan Alor Gajah. TUIUAN KAJlAN

Di antara tujuan kajian yang utama ialah untuk melihat sumbangan industri desa kearah mencapai matlamat perindustrian negara. Untuk

itu, di anlara aspek-aspek penting yang dikaji termasukl ah: I. men gkaji lalarbelakang pengusaha ya ng lerlibal dalam perusahaan ini,

2. melihat sumbangan industri desa ke atas keluaran, pendapatan dan gunatenaga, dan 3. mengkaji hubungan yang wujud di dalam memajukan industri desa secara keseiuruhan.

BIODATA PENGUSAHA Daripada 472 responden, 324 atau 68.6% terdiri daripada pengusaha lelaki dan 31.4% terdiri daripada pengusaha wanita. Mengikut umur, 252 responden atau 53.4% adalah terdiri daripada mereka yang berumur kurang dari 40 tahun dan selebihnya berumur 40 tahun dan ke atas (Jadual 5). Dari segi tingkat pendidikan, didapati 57.2% atau 270 daripada jumlah responden tidak pemah meneapai pendidikan sekolah menengah sementara hanya 1.3% daripada jumlah responden menerima pendidikan maklab dan universiti (ladual 6). Sebelum meneeburi bidang industri desa, lebih selengah daripada

JADUAL5. Umur pengusaha Urnur (Iahun)

Bilangan

Kurang daTi 21

%

4

0.85

2 1 - 30

104

22.03

31 - 40

144

30.51

41 - 50

110

23.31

50 - 55

27

5.72

55 ke alas

83

17.58

472

100.00

lurnlah

JADUA L6. Tingkal pendidikan pengusaha

Taraf Pendidikan

Bilangan

%

Tidak pemah sekolah

56

11.86

Tarnal sekolah rendah

200

42.37

Tamat seko lah agama

14

2.97

Sekolah menengah rendah

66

13.98

115

24.36

Sekolah menengah

0.21

Maklab Un ivers iti

5

1.06

Lain-lain

15

3.18

472

100.00

Jumlah

JADUAL 7. Pekerjaan pengusaha dan pendapatan purata sebelum menceburi bidang industri desa Jenis Pekerjaan

Bil

Pendapatan Purata

%

($)

Kakitangan Kerajaan

50

20.08

526

Pekerja Swasta

54

21.69

448

9

3.6 1

129

Petani

50

20.08

209

Peniaga

25

10.04

274

Lain- lain

61

24.50

252

249

100.00

Nelayan

Jum lah

JADUAL 8. Alasan

m e n~b uri

338.66

bidang industri desa

Faktor

Bil

%

Pcmiagaan yang diwariskan

104

22.0

Galakan dari bantuan kerajaan

161

34. 1

Pe ndapatan yang lumayan

135

28.6

Mempunyai kemahiran

431

91.3

Memerlukan modal yang sedikit

217

46.0

POiensi pasaran

326

69.1

Dorongan dari keluarga/rakan-rakan

261

55.3

Lain-lain

107

22.7

284

furnal Ekonomi Malaysia 21 & 22

jumlah responden, iaitu 249 atau 52.8%, telah pemah bekerja dengan pendapatan purata sebanyak $338.66 sebulan (Jadual 7). Daripada jumlah ini, 26.7% masih meneruskan pekerjaan lama. Dari segi kombinasi faktor-faktor yang menjadi pendorong kepada pengusaha untuk menceburi kegiatan industri desa, pemilikan kemahiran merupakan faktor yang paling utama (9 i.3%). Selain itu, potensi pasaran (69.1 %) dan galakan daripada keluarga d.n rakan-rakan. (55.3%) juga merupakan antara faktor-faktor yang mendorong pengusaha menceburi bidang ini. Hanya 34.1% daripada jumlah responden menyenaraikan galakan kerajaan sebagai salah satu daripada faktor yang mendorong pengusaha untuk meneeburi diri dalam kegiatan industri desa (Jadual 8). Dalam pengalaman menjalankan kegiatan industri desa, 55.7% daripada jumlah responden telah bergiat kurang dari 6 tahun, 19.5% telah bergiat antara 6 hingga 10 tahun dan 15.7% daripada jumlah responden mempunyai pengalamao menjalankan kegiatan industri desa lebih dari 15 tahun (Jadual 9). Dari segi latihan didapati 40.3% daripada jumlah responden telah menerima latihan seeara formal. Daripada jumlah ini 117 responden alau 24.8 % pemah menerima latihan teknikal , 14 atau 3.0% menerima latihan perdagangan dan 57 atau 12.1 % lagi pemah menerima keduadua latihan teknikal dan perdagangan. Sebanyak 59.7% responden tidak pemah menerima latihan formal (Jadual 10). Sementara itu 286 atau 60.6% daripada jumlah responden (Jadual II ) telah pemah menerima latihan tidak formal. Sebanyak 28.0% daripada 286 responden menerirna latihan dari ibu bapa, 11.9% menerima latihan daripada rakan-rakan dan 0.7% rnenerirna latihan tak formal daripada lain-lain punea. Daripada jumJah ini juga, harnpir 60% memperolehi kemah iran melalui pengalaman sendiri. Berdasalkan kepada analisis di atas, beberapa kesimpulan telah dapat dibuat. Antaranya ialah: I. Peratusan pengusaha yang berurnur 40 tahun dan ke atas yang tinggi rnenunjukkan bahawa industri des. masih tidak dapat menerirna minat belia-belia terutamanya mereka yang berpendidikan tinggi, walaupun tahap pengangguran adalah tinggi di kalangan golongan ini. Keadaan ini rnungkin dapat dikaitkan dengan sis tern pendidikan masa kini yang rnasih menekankan peneapaian akademik berbanding dengan kemahiran hidup. 2. Peratusan yang tinggi, iaitu 57.2%, daripada jumlah responden yang han ya merniliki pelajaran sekolah rendah akan

JADUAL 9. Jangkamasa perusahaan telah dijalankan Sela jangkamasa (Tahun)

Bilangan

%

Kurang dan 6

263

55.7

6 - 10

92

19.5

II - 15

43

9.1

Lebih dari 15

74

15 .7

472

100.0

lumlah

JADUAL 10. Latihan fannal yang diterima aleh pengusaha leni s latihan

BiJangan

%

117

24.8

Perdagangan

14

3.0

Kedua-dua di alas

57

12.1

Lain-lain

2

0.4

Tiada latihan

282

59.7

Jumlah

472

100.0

Teknikal

JADUAL II. Kemahiran pengusaha Punca/cara kemahiran diperoleh

Bilangan

%

Punca dari ibubapa

80

28.0

Latihan dan rakan-rakan

34

11.9

170

59.4

2

0.7

286

100.0

Pengalaman sendiri Lain-lain Jumlah

286

fllmal Ekonomi Malaysia 21 & 22

menyukarkan perubahan dilakukan terhadap industri ini , terutamanya daripada segi teknik pengeluaran , pengurusan

kewangan, pemasaran dan lain-lain lagi. 3. Sebelum mencebur diri dalam bidang perusahaan ini , pemilikan satu-satu kemah iran pacta tahap tertentu amat penting. Peranan institusi latihan tidak fonnal merupakan institusi yang penting selain daripada institusi latihan yang formal. Malahan , pengalaman yang diperoleh daripada institusi lat ihan tid.k formal merupakan faktor yang penting d.l.m mendorong pengusaha mencebur diri dalam bidang ini .

4. Lebih setengah daripada responden bergiat di I.pangan ini kurang dari 6 tahun. Dengan peng.laman yang kur.ng berhubung dengan teknik pengeluaran, pengurusan kewangan d.n pemasaran, masalah-masalah akan timbul dalam memajukan industri berkenaan. 5. Industri desa berpotensi untuk dijadikan sebagai salah satu pekerjaan sampingan kerana daripada kajian didapati hamp ir 1/ 3 daripada pengusaha mempun yai pekerjaan utama yang lain.

LATAR BELAKANG PERUSAHAAN Latar belakang perusahaan yang dikaji termasuk pemilihan lokasi, tumpuan masa bekerja dan pengambilan gunatenaga, modal dan kredit, input, teknik pengeluaran, pemasaran serta marg in keuntungan dan pendapatan kasar. PEMILIHAN LOKAS I

Pemilihan lokasi bagi menempatkan sesuatu perusa haan boleh dipengaruhi oleh beberapa kombinasi faktor-faktor seperti peluang JADUAL 12. FaklOr-faklor pemilihan lokasi oleh pengusaha Faklor-faktor

Bilangan

%

Peluang pasaran

250

53.1

Tempat sendiri

404

85.6

Kemudahan infrastruktur

281

59.5

Kemudahan bahan mentah

3 12

21.2

Nasihat dari pemberi bantuan

107

22.7

Lain-lain

32

6.8

Peranan InduSlri Desa

287

pasaran, jarak dengan tempat tinggal, kemudahan infrastruktur. bahan

mentah dan nasihat daripada pemberi bantuan. Daripada kajian kes ini (Jadual 12), salah satu faktor utama yang mempengaruh i pemilihan lokasi oleh pengusaha ialah pemilikan tempat sendiri, iaitu sebanyak 85.6%. Ini diikuti oleh kemudahan untuk mendapatkan bahan mentah (66.1 %) dan kemudahan infrastruktur sebanyak 59.5 %. Manakala peluang pasaran menduduki tempat keempat, iaitu sebanyak 53.0%. TUMPUAN MASA BEKERJA DA N PENGAMBILAN GUNATENAGA

DaJipada segi peruntukan masa bekerja (ladual 13), didapati 71.0% daripada jumlah responden bekerja sek urang-kurangnya 6 jam atau lebih dalam sehari , semenlara seJebihn ya bekerja kurang dari 6 jam sehari. Dalam aspek pengambilan gunatenaga tetap (ladual 14), didapati 57.8% daripada j umlah responden tidak mempunyai pekerja tetap, 32.2% responden mempunyai pekerja tetap antara I hingga 4 orang dan 10.0% atau 47 pengusaha memiliki pekerja tetap 5 orang atau lebih. JADUAL 13: langkamasa yang ditu mpuk an lerhadap induslri desa Sela lan ~kamasa (jam se ari)

Bilangan

%

Kurang dari 6 6- 8 8 - 10 Lebih dari 10

137 209 112 14

29.0 44.3 23.7 3.0

lumlah

472

100.0

JADUAL 14: Bilangan pckcrja (pekcrja letap) Sela

Bilangan

%

Usaha sendiri I-2 3- 4 5-6 6 ke atas

273 74 78 23 24

57.8 15.7 16.5 4.9 5.1

Iumlah

472

100.0

288

iurnal Ekonomi Malaysia 21 & 22

MODAL DAN KREDlT

Modal merupakan satu faktor yang penting dalam menentukan kejayaan satu-satu perusahaan. ladual 15 menunjukkan 50.6% daripada responden yang dikaji menyatakan perusahaan telah dimulakan dengan modal seb.nyak $600.00 atau kurang. Sementara 13.1 % memulakan perusahaan mereka dengan modal di antara $600.00 hingga $2,000.00 dan hanya 36.2% dengan modal permulaan melebihi $2,000.00. JADUAL IS. Modal perrnulaan

Bilangan

%

o- 200

168

35.59

201 - 400

38

8.06

40 I - 600

33

6.99

60 I - 800

8

1.69

801 - 1000

20

4.24

1001 - 2000

34

7.20

2001 ke alas

171

36.23

Jumlah

472

100.0

Sela Kelas ($)

Dari seg; punea modal permulaan, didapat; peratusan yang paling besar adalah datangnya daripada tabungan sendiri (39.3%). Ini diikuti oleh pinjarnan dan agensi kerajaan sebanyak 18.0%, pinjarnan dari keluarga atau rakan-rakan sebanyak 9.2% dan daripada agensi swasta sebanyak 6.5 %. Manakala pinjarnan dari lain-lain punea sebanyak 27% JADUAL 16. Punca modal permulaan

Purata punca Dari simpanan sendiri

($) 2221.14

% 39.3

Pinjam dari keluarga/rakan

581.73

9.2

Pinjam dari agensi swasta

365.89

6.5

Pinjam dari agensi kerajaan

1013.58

18.0

Lam-lain punca

1528.86

27.0

Jumlah

5648.20

100.0

289

PerallOllllldustri Desa

(ladual 16). Seterusnya, kajian ini juga menunjukkan bahawa sejumlah 137 atau 29.0% daripada responden telah pemah membuat pinjaman dan 68.6% daripada jumlah yang memohon telah berjaya mendapatkan pinjaman. Daripada jumlah yang menerima pinjaman did,pati 60.0% daripadanya atau 62 responden telah menghadapi masalah dalam menjclaskan semula pinjaman mereka. Di antara sebab-sebab penting yang menyebabkan berlakunya kesukaran untuk membayar semula pinjaman ialah bayaran bu lanan adalah tinggi (98.8%). Sebanyak 66.1 % pelanggan tidak membayar hutang dan 35.5% adalah akibat daripada barangan tidak laku (ladual 17). JADUAL 17. Punca masalah membayar pinjaman Faktor-faktor

Bilangan

%

Barangan tidak laku

22

35.48

Pelanggan tidak membayar hutang

41

66. 13

Bayaran bu lanan tinggi

60

96.77

Lain-lain

17

27.42

INPUT

Dalam perolehan input atau bahan mentah, 72.8% daripada jumlah responden mendapatkan bekalan dari daerah yang sarna dan 18.3% mendapatkan bekalan. Hanya 8.9% daripada jumlah responden mendapatkan bekalan bahan mentah mereka dari negeri-negeri lain dalam Malaysia atau luar negeri (ladual 18). JADUAL 18.

Sumber

Sumber bahan mentah Purala %

Tempatan

72.84

Dalam negeri yang sama

18.27

Negeri-negeri lain

7.32

Luar negeri

1.57

Jumlah

100.00

furnaJ Ekonomi Malaysia 21 & 22

290

Sungguhpun demikian, 40% daripada jumlah responden meng· hadapi masalah bekalan bahan mentah. Di antara masalah utama yang dihadapi ialah bekalan yang tidak kerap, harga yang terlalu tinggi dan bekalan yang lewat (Jadual 19). JADUAL 19. Masalah yang didapati

Bilangan

Jenis masalah

%

Bekalan lewat sampai

68

36.76

Bekalan tidak kerap

lOS

56.76

Tiada kemudahan kredit

49

26.49

Harga terlalu tinggi

79

42.70

Tiada diskaun

52

28. 11

Lain·l ain

12

6.49

Sebanyak 75.0% atau 354 daripada j umlah responden terpaksa mcmbayar tunai apabila input diterima dan hanya 5.3% mendapat kemudahan kredit. Sebanyak 16.9% daripada jumlah responden memperoleh input melalui kaedah tunai dan hUlang (Jadeal 20). JADUAL 20. Cara pcmbayaran bahan mentah

Cara pcmbayaran

Bi langan

%

Tunai bila terima

354

75.00

Hutang dengan pembekaJ

25

5.30

Tunai dan hUiang

80

16.95

Harga bayar dengan barangan Lain-lai n

0.21 12

2.54

TEKNIK PENGELUARAN

Satu kaedah uotuk melihat teknik pengeluaran yang digunakan oleh pengusaha-pengusaha ialah melalui mesin-mesin yang digunakan. Kajian in i (Jadual 21) mendapati 385 atau 81.6% daripada jumlah responden te lah pun menggunakan mesin, iaitu secara purata 3 mcsin

Peranan Industr; Desa

291 JADUAL 21. Penggunaan jentera

Penggunaan jentera

Silangan

%

Ya

385

81.6

Tidak

87

18.4

lumlah

472

100.0

bagi setiap pengusaha. Manakala selebihnya, iaitu 18.4%, masih lagi mengg un akan kaedah tradisional atau tanpa menggunakan sebarang mesin. Walau bagaimanapun daripada pemerhatian yang dijaiankan, kebanyakan daripada pengusaha walaupun mempunyai mesin, mesinmesin ini adalah tidak sesuai untuk perusahaan yang dijaiankan. Pengubahsuaian perlu dibuat sebelum mesin·mesin tersebut dapat digunakan. Oleh itu kuanti ti mesin yang dimiliki tidak menunjukkan jumlah sebenar mesin yang digunakan. KAEDAH PEMASARAN

Terdapat beberapa kaedah yang digunakan oleh pengusaha bagi memasarkan barang mereka. Di an taranya tennasuk secara kontrak, runcit, borong dan lain-lain. Daripada Jadual 22 didapati 42.2% daripada jumlah keluaran industri desa dijual secara runcit, 15.5% secara borong, . 11.42% melalui kaedah kontrak dengan agens i kerajaan dan 31.29% lai n-lain.

Dalam pemasaran barangan yang dikeluarkan, kaedah tunai semasa serahan diarnalkan oleh sebilangan besar pengeluaran, iaitu 61.23% daripada jumlah responden. Ia kemudian diikuti oleh penjualan secara JADUAL 22. Kaedah pemasaran Kaedah

Plirata %

Kontrak dan agensi kerajaan

11.42

Runcit (sendiri)

42.24

Sorong

15.05

Lain·lain

31.29

lumlah

100.00

furna' Ekonomi Malaysia 21 & 22

292

JADUAL 23: Kaedah penjualan

Bilangan

%

Tunai rnasa serahan

289

61.23

Kredit 1 bulan

101

21.40

Kredit I - 3 bulan

61

12.92

Kredit lebih 3 bulan

21

4.45

!umlah

472

100.00

Kaedah

JADUAL 24. Masalah pemasaran

Bilallgan

%

Masalah pengangkutan

100

21.19

Rekabentuk lidak menarik

30

6.36

Harga terlalu mahal

27

5.72

Mutu rendah

22

4.66

Terdapat persaingan

253

53.60

Lain-lain

40

8.47

Masalah

kredit sehingga sebulan sebanyak 101 atau 21.4%, kredit dari I hingga 3 bulan sebanyak 12.92% dan kredit melebihi 3 bulan sebanyak 4.45% daripada jumlah responden (Jadual 23). Masalah utama yang sering dihadapi dalam pemasaran barangan oleh pengusaha-pengusaha industri desa tem1asuklah masalah persaingan. Masalah ini dihadapi oleh 253 atau 53.6% daripada jumlah responden. Selain daripada masalah persaingan , sebilangan besar responden juga menghadapi masalah pengangkutan (21.2%) (Jadual 24). MARGIN KEUNTUNGAN DAN PENDAPATAN KASAR

Berpandukan kepada Jadual 25, didapati 75.2% atau 355 daripada jumlah responden mempunyai margin keuntungan 50% atau kurang. Sebanyak 9.1 % daripada jumlah responden mempunyai margin 51 % 60% dan 6.14% di antara 61% - 70%. Hanya 1.5% daripada jumlah responden mempunyai margin keuntungan di antara 91 % - 100%.

JADUAL 25. Margin keuntungan Bilangan

%

0-10 II - 20 21 - 30 31 - 40 41 - 50 51 - 60 61 - 70 71 - 80 81 - 90 91 - 100

26 76 95 81 77 43 29 21 17 7

5.51 16.10 20.1 3 17. 16 16.31 9.11 6.14 4.46 3.60 1.48

Jumlah

472

100

Sela Kelas (%)

JADUAL 26. Pendapalan kadar sebulan Bilangan

%

Terkumpul

0-100 101-200 201- 300 301 - 400 401 - 500 501 - 600 601 - ·/00 701 - 800 801 - 900 901 - 1000 1001 - 2000 2001 - 3000 3001 - 4000 4001-5000 5001 ke atas

39 32 28 32 26 26 15 16 7 21 86 57 20 17 50

8.26 6.78 5.93 6.78 5.5i 5.51 3.18 3.39 1.48 4.45 18.22 12.08 4.24 10.59

8.26 15.04 20.97 27.75 33.26 38.77 41.95 45.34 46.82 51.27 69.49 81.57 85.81 89.4 1 100.00

Jumlah

472

100

Sela Kelas ($)

3.60

Jumaf Ekonomi Maiaysia 21 & 22

294

Daripada segi pendapatan kasar pula, 33.26% daripada jumlah responden memperoleh pendapatan kasar $500 atau kurang. Sebanyak 18.1 % memperoleh pendapatan kasar di antara $50 I hingga $ 1,000.00 dan 18.2% di antara $ 1,001.00 hingga $2,000.00 (ladual 26). JANGKAMASA PENGELUARAN DALAM SETAHUN

Melihat kepada jangkamasa pengeluaran dalam setahun, didapati 74.2% daripada jumlah responden menjalankan perusahaan mereka sepanjaJlg tahun. Sementara 25 .8% mengalami masalah dan tidak dapat beropenisi sepanjang tahun (ladual 27). Daripada 122 pengusaha ini, 57 atau 12.1% hanya beroperasi tidak melebihi II bulan, 50 atau 10.6% beroperasi tidak melebihi 9 bulan dan terdapat 15 atau 3.2% beroperasi tidak melebihi 6 bulan. JADUAL 27. Jangkamasa pengei ual an setahun

langkamasa (bulan)

Bilangan

%

Tidak lebih dari 6 bulan

15

3.2

Tidak lebih dari 9 bulan

50

10.6

Tidak lebih dari I I bulan

57

12.1

Sepanjang tahun

350

74.2

lumlah

472

100

Alasan utama yang menyebabkan proses pengeluaran lidak dapal dijalankan sepanjang lahun ialah masalah input (40.9%). Selain itu, terdapat 35 alau 28.8% disebabkan oleh cuaca dan. musim dan 20 atau 16.4% disebabkan oleh tiadanya permintaan (ladual 28). Daripada perbincangan berhubung dengan data-data latarbelakang perusahaan di atas, beberapa kesimpulan dapal dibua!. I. Untuk menempatkan satu-satu perusahaan, didapati pengusaha tidak mempertimbang pemiminuman kos o lni kerana sebahagian besar

daripada pengusaha lebih mementingkan tempat sendiri berbanding dengan kemudahan untuk mendapalkan bahan mentah atau peluang pasaran. Ini telah menimbulkan masalah terutama sekali kira-kira setengah daripada jumlah responden memulakan perusahaan mereka

295

Peranan illdustri Desa

JADUAL 28. Alasan tidak melakukan pengeluaran sepanjang tahun Alasan Masalah input Masalah pengusahaan Pengeluaran ikul perayaan Cuaca, iklim , musim Pennintaan

Bilangan

%

50 6

40.9

II

9.0 28.8 16.4

35 10

4.9

dengan modal yang terlalu keeil, iaitu $600.00 atau kurang. Oleh itu, adalah di luar kemampuan pengusaha untuk membeli kenderaan sendiri sarna ada untuk tujuan mendapatkan input- input atau memasarkan barangan. Apabila perusahaan diletakkan diluar dari kawasan input atau pasaran, ianya juga akan meningkatkan kes pengangkutan dan seterusnya kes pengeluaran. 2. Melalui penumpuan masa bekerja dalam sehari dan jangkamasa pengeluaran dalam setahun didapati sebahagian besar daripada pengusaha mengusahakan perusahaan mereka secara intensif. Sebanyak 71.0% daripada pengusaha menumpukan masa sekurang-kurangnya 6 jam dalarn sehan' terhadap perusahaan mereka. Walaupun begitu, 43.7% darinya masih menerima pendapatan yang rendah dan masih terletak di bawah paras kemi skinan (Jadual 29). 3. Industri desa selain daripada dapat mewujudkan pendapatan dan peluang pekerj aan kepada pengusaha, ia juga dapat ctijadikan sebagai satu stralegi untuk mengurangkan masalah pengangguran dan migrasi. Ini kerana didapati hampir setengah atau 42.2% dari jumlah responden telah dapat mewujudkan pekerjaan tetap kepada penduduk-penduduk luar bandar. Ini terutaman ya diperkuatkan lagi oleh faktor untuk memulakan satu-salU perusahaan industri desa yang hanya memerlukall modal yang kecil sahaja. 4. Hanya 29.0% sahaja daripada jumlah responden menerima bantuan kredit sarna ada dari pihak Agensi kerajaan atau swasta. Sementara itu lebih setengah daripadanya, iaitu 60%, telah menghadapi masalah untuk membayar semula. Ini menunjukkan bahawa industri desa masih lagi terkebelakang untuk mendapatkan kemudahan kredit berbanding dengan industri yang berskala lebih besar. Sementara itu bagi agensi-agensi kewangan yang memberikan kredit, kajian mestilah dilakukan berhubung dengan bayaran ansuran bulanan agar tidak membebankan pengusaha industri desa. Ini kerana 96.8% daripada

296

Jurnal Ekonomi Malaysia 21 & 22

JADUAL 29. Pendapatan bersih pengusaha

Sela Pendapatan

Bilangan

%

($)

o-

PeralUS T erkumpul

100

74

15.68

15.68

101 - 200

74

15.68

31.36

201 - 300

58

12.29

43.65

301 - 400

48

10.17

53.82

410 - 500

38

8.05

61.87

501 - 600

33

6.99

68.86

601 - 700

18

HI

72.67

701 - 800

19

4.03

76.70

801 - 900

17

3.60

80.30

901 - 1000

12

2.54

82.84

1001 - 2000

48

10.17

93 .0 1

2001 - 3000

14

2.97

95.98

300 1 - 4000

10

2. 12

98.10

4001 - 5000

2

0.42

98.52

5001 ke atas

7

1.48

100.00

472

100

lumlah

pengusaha menyalakan bayaran ansuran bulanan yang dikenakan adalah lerlalu tinggi dan diluar kemampuan mereka. 5. Dal.m pemilihan lokasi un!uk kegiatan pengeluaran, pengusaha meletakan tempat sendiri sebagai kritiria ulama. Lantaran itu, hampir 40% daripada jumlah respond en menghadapi masa lah mendapatkan bahan mentah. Keadaan ini menjejas industri desa untuk bergerak balas terhadap permintaan pasaran bagi keluaran industri desa. Selain itu, dengan masalah input yang dihadapi, usaha unruk mendapatkan bekalan dari luar kawasan tempatan masih kurang di lakukan. Hanya 7.32% daripada jumlah responden mendapatkan bekalan input daTi lain- lain negeri. Keadaan ini menunjukkan industri desa rnasih bel urn dapat mewujudkan rantaian dalam bekalan input antara negeri.

6. Sebahagian besar daripada pengusaha terpaksa membayar inputinput mereka secara tunai. Ini secara tidak langsung telah memberi

297

Peranan In dustr; Desa

kesan negatif terhadap modal pusingan di mana pengusaha terpaksa menyed iakan modal pusingan yang lebih besar berbanding dengan yang sepatutnya. Keadaan yang sedemikian ini juga akan mengurangkan kemampuan pengusaha untuk mewujudkan stok sarna ada dari segi input atau output.

7. Sebahagian besar daripada pengusaha menggunakan mesin di dalarn proses pengeluarannya. Tetapi daripada pemerhatian, didapati walaupun secara puratanya setiap peng usaha memiliki 3 mesin , kebanyakan daripada mesin-mesin ini sarna ada tidak sesuai digunakan

atau terpaksa dilakukan pengubahsuaian sebelum boleh digunakan. Koadaan ini adalah lurnrah bagi mesin-mesin yang diperoleh melalui bantuan dari agensi-agensi kerajaan terutamanya KEMAS .

8. Sebahagian besar daripada keluaran industri desa dijual deng.n sendiri oleh pengusaha secara runci t berbanding dengan jualan secara borong atau kontrak dengan agensi kcrajaan. Dengan penjualan secara runcit/sendiri, kawasan pasaran adalah terbatas kepada kawasan

persekitaran nya sahaja. Masalah ini menjadi lebih terserlah dengan kedudukan industri desa yang lazi mnya tidak berasaskan kepada peluang pasaran. Keadaan sedemikian menjejaskan jumlah volume yang

sepatutnya boleh dijual. 9. Masalah pemasaran yang paling utama dihadapi oleh pengusaha ialah persaingan. Masalah ini bukan sahaja datang dari keluaran industri desa itu sendiri , tetapi juga wujud dari keluaran industri yang berskala lebih besar, sarna ada dari dalam atau luar

negeri.

MASALAH DAN PROSPEK Industri desa mempunyai potensi untuk berdaya maju. Ta berupaya untuk· meneapai keuntungan serta boleh dimajukan sebaga i strategi yang, berkesan untuk meninggikan slatus sosioekonomi penduduk yang menjadi penghalang kepada kemajuan yang lebih pesal. Halanganhalangan ini berki sar kepada masalah modal, teknologi, bahan mentah dan pamasaran.

Modal yang kecil yang dipunyai oleh kebanyakan pengusaha mengilalang pembesaran saiz kebanyakan industri desa. Walaupun kemudahan kredit disediakan oleh beberapa agensi kewangan, tetapi kedudukan kewangan serta sosioekonomi yang rendah menyebabkan kebanyakan pengusaha tidak mampu membuat pinjarnan kerana masalah pembayaran balik dan· kadar bunga. Keuntungan yang keeil atau

298

Jumai Ekoflomi Malaysia 21 & 22

sederhana yang diperolehi oleh kebanyakan pengusaha menyebabkan industri desa tidak dapat dibesarkan serta beroperasi secara tradisiona\. Faktor kekurangan modal menyekat penyerapan teknologi bagi sebahagian besar industri desa. Penggunaan mesin adalah terbatas dan terhad pada proses-proses pengeluaran yang mudah. Tahap industri yang Iebih maju, yang biasanya memeriukan teknologi yang lebih kompleks, tidak dapat dijalankan kerana proses tersebut memerlukan modal yang lebih besar. Penggunaan teknologi yang bereorak tradisional menyebabkan pengeluaran kadang-kadang tidak dapat memenuhi kehendak pasaran. Tetapi bagi industri-industri desa tertentu seperti anyaman, tembaga, batik dan sebagainya, proses pengeluaran memerlukan kemahiran tertentu uotuk menonjolkan unsUf-

un sur kesenian yang hal us dan unik yang tidak dapat diarnbilalih oleh teknologi untuk mengambil alih kemahiran manusia dalam menurunkan .

penciptaan atau pengukiran seni yang hal us. Bekalan, kualiti dan kos bahan mentah mempengaruhi keeekapan industri desa. Industri berasaskan rotan dan kayu bergantung kepada adanya bekalan dan kualiti bahan mentah yang baik. Bagi industri seperti batik, kos bahan mentah merupakan bahagian perbelanjaan yang tinggi. terutama untuk kain putih dan pewama. Untuk mengekalkan mutu yang tinggi bahan-bahan import digunakan dan ini menyebabkan kos pengeluaran yang tinggi, serta sukar bertanding dengan batik-batik luar negeri terutama dari Thailand dan Indonesia. Apa yang mungkin mengekalkan sifat kebertandingan batik Malaysia ialah mutunya yang tinggi. Pamasaran merupakan masalah yang senus bagi industri-industri desa. Kebanyakan pengusaha industri kecil memasarkan keluaran mereka melalui orang tengah alau peruncit. Saiz industri yang kecil serta kckurangan modal sering menghadkan kebolehan pengusaha untuk memasarkan sendiri. Dalam keadaan ini masalah-masalah pemasaran yang biasa seperti mendapat bahagian yang keeil dari harga jualan serta menipulasi harga mempengaruhi keberuntungan pengusaha industri keci\. Keperluan kredit yang mendesak kadang-kadang menyebabkan pengusaha terpaksa menjual hasil dengan harga yang lebih murah. Kerapkali pengusaha tidak menenma pembayaran secara tunai bagi jualan. Kebiasaannya orang iengah membayar sebahagian daripada nilai pembeliannya dan menjelaskan pembayaran apabila barang telah habis dijual kesemuanya. Peng usaha yang kekurangan modal akan menghadapi masalah untuk mengendalikan perusahaannya.

Peranan JlldllSrri Desa

299

Walaupun terdapat beberapa agensi pernasaran sepeni Barik

Malaysia Bhd. , Karyaneka, Syarikat Pembangunan dan Pemasaran Industri Kampung, Perbadanan Kemajuan Kraftangan Malaysia dan KEMAS membantu memasarkan berbagai hasil industri desa, namun agensi-agensi ini tidak dapat menghapuskan kesemuanya masalah yang

ditimbulkan oleh orang tengah. Agensi-agensi ini yang lebih mementingkan keperluan pasaran luar negeri atau untuk memenuhi pennintaan pelancung-pelancung memasarkan barang-barang yang

bermutu tinggi dari keluaran beberapa pengusaha yang telah berjaya dan yang telah menempah nama. Ini meninggalkan sebi langan Tarnai pengusaha terpaksa memasarkan melalui orang tengah atau memasarkan sendiri secara terhad . Untuk meluaskan saluran pemasaran agensi-agensi ini mewujudkan pusat-pusat jualan di beberapa bandar utama serta di

tempat-tempat pelancungan. Walaupun sumbangan kepada ekonomi keseluruhannya adalah keen, industri desa jika dimajukan secara lebih terancang mempunyai

potensi untuk membantu pembangunan masyarakat desa, bukan setakat dalam fungsinya yang tradisional untuk menambah gunatenaga dan menambah pendapatan kepada peogusaha-pengusaha industri kecil. Dengan kerajaan giat menggalakkan industri pelancungan prospek bagi keluaran industri desa untuk memenuhi keperluan pennintaan

tempatan untuk pelancung dan untuk keperluan eksport dijangka kian meningkat.

Buat masa ini eksport hasil industri desa masih di tahap yang rendah dan perlu diperbaiki melalui usaha-usaha promosi. Nilai eksport barang kraftangan melalui Perbadanan Kemajuan Kraftangan Malaysia masih berada pada tahap yang rendah. Di pasaran tempatan, sasaran perlu ditumpukan kepada memenuhi permintaan pelancungan luar negeri yang sekarang merupakan 70 peratus daripada pembeli-pembeli hasil industri desa. Hasil-hasil yan'g mendapat permintaan yang meluas ialah batik (25 peratus), tenunan dan sulaman (20 peratus), anyaman (18 peratus), barang-barang perak (25 peratus) dan selebihnya barang-barang tembaga, tembikar, ukiran kayu, hasil laut dan hasii kulit. Industri-industri des. ini perlu mendapat perhatian dan galakan sewaja.rnya.

Terdapat prospek pada membesarkan sumbangan dan kemajuan industri desa. Dalam hal ini adalah perlu bagi mengawal bilangan pengusaha-pengusaha dan membantu industri yang terlalu kecil dan kurang efisien serta tidak dapat bertanding dan tidak dapat memasarkan hasil-hasil mereka.

300

Jumal Ekonomi Malaysia 21 & 22

Satu paras perlu dieari tentang bilangan industri yang optimum bagi satu-satu jenis perusahaan. Bilangan yang berlebihan bagi satusatu jenis industri akan hanya menyebabkan hasil-hasil tidak dapat dipasarkan dan menyebabkan pengusaha-pengusaha mungkin mengalarni kerugian. Masalah modal dan pemasaran perlu mendapat perhatian wajar. Dalam hal ini mungkin perlu difikirkan eara untuk memberi lebih galakan kepada pengusaha melalui insenti f fiskal pengeeualian pereukaian don galakan ekspon. KESIMPULAN DAN IMPLlKAS I

Industrialisasi desa merupakan satu aspek perindustTian yang terabai. PIP tiada mengutarakan satu dasar industrialisasi desa yang konkrit. Galakan dan insentif industri sena infrastruktur yang ada men yebabkan penumpuan industri di kewasan-kawasan "Serambi Barat" dan sangat sedikit di kawasan desa. Industri asas-sumber juga mempunyai rantaian yang lemah dengan sektor desa. Industri desa lebih ban yak tenumpu dalam bidang kraftangan, perabot dan pemprosesan makanan ringan. Kertas ini juga membincangkan isu, masalah, dan prospek industrialisasi desa di Malaysia. Hasi l kajian kes industri desa dibentangkan sebagai mengenegahkan masalah-masalah yang dihadapi oleh industri tersebul. Industrialisasi desa perlu melewati batasan dan had industri kampung yang tradisional. Peranan industri desa perlu ditingkatkan dengan menekankan bukan sahaja lokas i desa tetapi juga rantaian yang berkesan deng.n sektor des a (UN DP 1985). Pendekatan lokasi menekankan aspek fi sikal , iaitu menekankan penempatan industriindustri di desa. Pendekatan itu mempun yai tujuan jelas untuk membangunkan sektor desa seeara fi zikal, tetapi mempunyai batasanbatasan yang memerlukan insentif dan galakan yang lebih besar unruk menarik industri-industri ke desa. Pendekatan rantaian menekankan tentang sejauhmana sesuatu industri, baik di bandar atau di desa, dapat mew ujudkan rantaian yang signifikan kepada sektor desa, yang boleh diukur misalnya melalui peratus nilai output yang didatangkan dari sektor desa, peratusan bahan mentah yang dibeli daripada sektor desa dan peratus pendapatan dan upah yang diterima oleh buruh-buruh dari sektor desa. Kedua-dua pendekatan ini boleh dilaksanakan serentak bergantung kepada objektif-objektif dasar yang ingin dieapai. Tidak dapat tidak, objektif industrialisasi desa tidak boleh lari daripada:

Peranan Industri Desa

301

I. Mewujudkan gun atenaga, men am bah peluang pekerjaan, mew ujudkan gunatenaga penuh dan meningkatkan produktiviti bagi penduduk desa. 2. Menambah pendapatan dan sumber-sumber pendapatan terutama menambah sumber pendapatan luar-tani bagi penduduk desa. 3. Meningkalkan kebajikan penduduk desa dan mengurangkan kadar kemiskinan. 4. Meningkatkan rantaian an tara sek tor dan indu stri yang mencenninkan peningkatan aktiviti ekonomi desa dan pertanian. 5. Membantu pertumbuhan industri melalui pembangunan asas industri desa yang kuat. membangun sumber tenaga manusia dan infrastruktur fisikal sektor desa. Untuk meningkatkan peranan industrialisasi desa adalah perlu bagi melihat semu la sistem galakan dan insentif. terutama yang berkait dengan penyebaran industri. PIP menyarankan penempatan industri di sepanjang "serambi utamanya". Pada asasnya konsep seramb i menyarankan supaya penempatan industri disebarkan di sepanjang serambi Barat Semenanjung Malaysia mengikuti sistem lebuh raya dan jalan keretapi dan pelabuhan. Penyebaran industri di sepanjang serambi ini ditetapkan semata-mata atau perkiraan ekonomi. iaitu untuk memaksimumkan penggunan infrastruktur yang ada di samp ing meminimumkan pelaburan ke atas infrastruktur, dengan itu menghadkan penempatan industri kepada kawasan geografi yang terhad (UNIDO 1985). Penyebaran industri di luar serambi utama memerlukan pembinaan infraslruktur yang lengkap terutama daripada segi jalinan-jalinan perhubungan, bekalan air, letrik dan lain perkhidmatan. Dalam hal ini "the rural areas of today are mostly equipped with sufficient industries, especiall y for small scale industries" (KPNLB). Negara ini mempunyai jalinan perhubungan yang memuaskan. Melainkan bagi sebahagian negeri Sabah dan Sarawak sebahagian kawasan desa di Semenanjung Malaysia dihubungkan dengan jalinan perhubungan yang baik. Lapan puluh sembi Ian peratus daripada perkampungan desa di Semenanjung Malaysia dihubungkan dengan jalan-jalan turap, berbanding dengan 40% di Sabah dan Sarawak. Sembi Ian puluh peratus daripada isirumah desa di Semenanjung mendapat bekalan elektrik berbanding dengan 50% di Sabah dan Sarawak. Di Semenanjung sendiri 98% daripada isirumah desa di negeri-negeri Perlis, Pulau Pinang dan Melaka mendapat bekalan elektrik, air dan jalanraya, manakala negeri-negeri Kelantan, Perak dan

302

JlIrnal Ekollomi Malaysia 21 & 22

Pahang telah meneapai peneapaian 80%. Menjelang akhir 1990 kirakira 90% daripada negeri-negeri ini dijangka akan dibekalkan dengan infrastruktur asa (S hams uddin 1989). Dapat dilihat bahawa, melainkan bagi negeri-negeri Sabah dan Sarawak serta sebahagian keeil desa-desa terpeneil di Semenanjung, sektor desa selebihn ya telah mendapat bekalan infrastruktur yang memuaskan. Implikasinya ialah bahawa sektor desa juga mempunyai infrastruktur yang memuaskan untuk membolehkan industri-industri asas sumber kecil dan sederhana terutama industri asas-tani perlu digalakkan untuk ditempatkan di desa. PIP memberi keutamaan kepada industriindustri asas-sumber (Fadillah 1988; Fang 1988; Lim 1988; Ong dan Santhiapillai 1988) termasuk keluaran gelah, kayu dan kelapa sawit. lndustri-industri in; jika ditempalkan di lempal asalnya iaitu seklor pertanian akan memperkukuhkan rantaian dengan sektor desa. Pembangunan industri tidak boleh terasing daripada pembangunansektor-sektor yang lain. Ia perlu menyumbang kepada pertumbuhan yang seimbang antara seklor dan wilayah, khususnya terhadap pembangunan desa dan wilayah-wilayan yang mundur. Untuk ini, cadangan untuk memajukan serambi Pantai Timur Semenanjung Malaysia yang menghubungkan Kala Bahru, Kuala Terengganu dan Kuantan, dan ellelave Malaysia Timur yang il1enghubungkan bandar-bandar Kuehing, Sibu, Bintulu, Kota Kinabalu, Sandakan, Tawau dan Labuan perlu dibeli pertimbangan yang sewajarnya. Galakan penempalan yang cuba menggalakkan penempatan industri di negeri-negeri Kedah (kecuali Daerah Kuala Muda), Perl is, Pahang (keeuali daerah Kuantan), Kelantan, Terengganu, lahar Tenggara, Sabah dan Sarawak juga "kawasan pembangunan" negeri-negeri Kedah, Periis, Pahang, Kelantan, Terengganu, Melaka, Sabah dan Sarawak kelihatan tidak eukup menarik untuk menarik pelabur-pelabur. Adalah perlu untuk melihat semula sekim galakan penempatan supaya berjaya menarik lebih banyak industri ke negeri-negeri yang relatif mundur yang kebetulan mempunyai bahagian sektor desa yang lebih besar. Pembangunan industri-industri kecil dan sederhana terutama oleh Bumiputera perlu digalak untuk ditempatkan di de sa. Selain daripada untuk memenuhi matI am at DEB strategi ini dapat memenuhi visi pertumbuhan yang berasaskan pertanian dan gunatenaga bukan tani (Mellor 1986). Selain daripada menekankan permodenan pertanian, agensi-agensi pembangunan desa perlu digalak supaya "memupuk kegiaran institusi mereka ke arah kegiatan yang ada kaitan dengan perkilangan (Anuwar dan Hassan 1986).

Perananlndustri Desa

303

Akhirkata, pembangunan industri tidak boleh terasi ng dari perancangan sektor-sektor ekonomi keseluruhannya. Walaupun ia diperlukan untuk menjadi enjin pertumbuhan dan dengan itu membangun secara efisien, ia perlu mewujudkan rantaian yang berkesan ke sektor-sektor lain, terutama ke sektor desa untuk mengagihkan faedah yang lebih besar kepada sektor tersebut melalui "pelaburan semula" modal ke sektor tersebut, selain daripada menyumbang kepada peningkatan gunatenaga, pendapatan dan memperbaiki taraf hidup dan kebajikan sektor dan penduduk desa. RUJUKAN

Anuwar Ali. i 988. Industrial restructuring: Beyond the Industrial Master Plan. Kerlas kerja MIER Nationa l Outlook Conference, Kuala Lumpur, November. Anuwar Ali Hassan Ali. 1986. Perindustrian dan pembangunan luar bandar di Malaysia: Satu tinjauan. Sumber, (2), Disember. Chamhuri Siwar. 1988. Revitali zation of agriculture: The basis for industrial growth and restructuring. Kertas kerja MIER National Oullook Conference. Kuala Lumpur, November. Chamhuri Siwar. 1989. Pembasmian Kemiskinan daJam Jangkamasa DEB: beberapa isu dan masalah. Kertas kerja Persidangan Dasar Ekonomi Baru dan Masa Depannya. Persatuan Sains Sosial Malaysia, Universiti Malaya, Julai. . Fadillah Yakin, 1988 . The Role of govemmem in the growth and development of resource based industries in Malays ia. Kenas kerja Resource Based Indu stries in Malaysia, Fifth National Economic Conference, August. Fong Chan ann. 1988. The future of resource-based indu strie s in Ma laysia A Macro overview. Kertas kerja Resource Based Indu stries in Malaysia, Fifth National Economic Conference, August. KPNLB. 1986. Program Pembanguan Indu stri Kampullg. Kuala Lumpur: Kementerian Pembangunan Negara dan Luar Sandar. KPNLB (t.t) Rural Indu stries in the Context of Small Scale Industrial Development. Small Scale Industries Division (mimeograph). Lim Sow Ching. 1988. The rubber industry in Malaysia and growth opoltUnities in downstream processing. Kertas kerja Resource~Base Industries in Malays ia, Fifth National Economic Conference, August. Maisom Abdullah. 1980. Factors influencing choice of technique and labour absorbtion: Malaysian agrobased indu stries. In Malaysian Agricultural Policy: Issues and Directions Fatimah Mohd Arshad et. ai, (eds.). Centre for Agricultural Policy Study, Universiti Pertanian Malaysia, Serdang. Malaysia. 1984. Pembangwwn Kampung dan Luar Bandar. Unit Penyelarasan Periaksanaan , Jabatan Perdana Menteri.

304

Jurnal Ekollomi Malaysia 21 & 22

Malaysia. 1986. RancGngan Malaysia Kelima, /986-/990. Kuala Lumpur. Percekatan Kerajaan. Malaysia. 1989. Kajian Separuh Penggal Rallcangan Malaysia Kelima. Kuala Lumpur: Percetakan Kerajaan. Mellor, l .W. I 986Agriculture Onlhe Road to Industrialization. lFPRI Reprint No. 83, Washington D.C. Ong, A. & l,R. Sanlhiapillai. 1988. Palm oil industry and opportunities for downstream activities. Kertas kerja Resourse-Based Industries in Malaysia. Fifth National Economic Conference, August. Shamsuddin Md Dubi. 1989. Strategies for Rural Development up to 2000. Sahagian Kemajuan Masyarakat, KPNLB. UNOP. 1985. Location , linkages and leakage: Malaysian rural industriali zation strategies in national and international perspective. Supporting Study to National Spatial Plan Study. UNIDO. 1985. Medium and Long Teml Industrial Master Plall Malasyia /986-/995. Executive Hi ghlights, August. Zai nal Azoam Yusof. 1989. Small-scale industries and rural development: An overview of policy issues. Kertas kerja Seminar on Small-scale Indu stries and Rural Development. MIER and Universiti Malaya, Kuala Lumpur, July. Fakulti Ekonomi Universiti Kebangsaan Malaysia 43600 Bangi, Selangor D.E.